मोफत पास दिला, पण लालपरी फाडण्याचा परवाना दिला का?

 मोफत पास दिला, पण लालपरी फाडण्याचा परवाना दिला का?                                                          एसटीच्या सीट फाडणाऱ्या विकृत मानसिकतेवर संताप; सार्वजनिक मालमत्तेची नासधूस करणाऱ्यांना वेळीच लगाम घालण्याची गरज                                                 महाबळेश्वर टाईम्स 

महाबळेश्वर : विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाचा प्रवास सुकर व्हावा आणि आर्थिक अडचणींमुळे कोणताही विद्यार्थी शिक्षणापासून वंचित राहू नये, या उद्देशाने शासनाकडून विद्यार्थ्यांना मोफत अथवा सवलतीच्या प्रवासाची सुविधा दिली जाते. मात्र, या सुविधेचा गैरफायदा घेत काही विद्यार्थ्यांकडून महाराष्ट्राची जीवनवाहिनी असलेल्या ‘लालपरी’च्या सीट फाडणे, कुशन बाहेर काढणे, काचा व सीटवर अश्लील मजकूर किंवा चित्रे काढणे आणि सार्वजनिक मालमत्तेचे विद्रुपीकरण करणे असे प्रकार होत असतील, तर त्याकडे केवळ ‘मुलांची मस्ती’ म्हणून दुर्लक्ष करता येणार नाही. हा प्रकार समाजाच्या संस्कारांवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण करणारा आहे.

मोफत पास दिला म्हणून बस फाडण्याचा परवाना कोणी दिला? हा प्रश्न आज प्रत्येक पालक, शिक्षक, प्रशासन आणि सुजाण नागरिकाने स्वतःला विचारण्याची वेळ आली आहे.

करदात्यांच्या पैशातून आणि शासनाच्या निधीतून एसटीच्या बस चालवल्या जातात. एखाद्या बसची सीट फाडणे म्हणजे केवळ एका सीटचे नुकसान नव्हे; तिच्या दुरुस्तीचा खर्च अखेरीस जनतेच्या खिशातूनच जातो. सार्वजनिक मालमत्तेचे नुकसान म्हणजे प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे समाजाचेच नुकसान होय.

याहून गंभीर बाब म्हणजे काही जणांच्या या कृत्यांकडे इतर विद्यार्थी डोळ्यादेखत पाहतात; मात्र विरोध करण्याचे किंवा वाहकाच्या निदर्शनास आणून देण्याचे धाडस करत नाहीत. चुकीचे कृत्य करणारा दोषी असतोच; परंतु चुकीला मूक संमती देणारी मानसिकताही तितकीच चिंताजनक आहे.

आज सीट फाडली जाते, उद्या काच फोडली जाईल आणि परवा सार्वजनिक मालमत्तेचे आणखी मोठे नुकसान झाले, तरी आपण केवळ ‘मुलांचे वय आहे’ असे म्हणून दुर्लक्ष करणार का?

शिक्षण केवळ गुणपत्रिका मिळवण्यासाठी नसते; ते माणूस घडवण्यासाठी असते. सार्वजनिक मालमत्तेचा सन्मान, शिस्त, जबाबदारी आणि सामाजिक बांधिलकी यांची जाणीव विद्यार्थ्यांमध्ये निर्माण होणे आवश्यक आहे. गुण मिळवणारा विद्यार्थी चांगला नागरिकही बनेल, याची जबाबदारी केवळ शाळेची नाही; पालक आणि समाजाचीही आहे.

पालकांनो, मुलांच्या हातात पुस्तक आहे की विध्वंसाची मानसिकता?

पालकांनी आपल्या मुलांकडे केवळ परीक्षेतील गुण आणि करिअरच्या दृष्टीने न पाहता त्यांच्या वर्तनाकडेही लक्ष देण्याची गरज आहे. घरी संस्कार, शाळेत शिस्त आणि समाजात जबाबदारीची जाणीव या तिन्हींची सांगड घातल्याशिवाय सक्षम आणि जबाबदार पिढी घडणार नाही.एसटी प्रशासनानेही अशा प्रकारांकडे डोळेझाक न करता बसमधील उपलब्ध सुरक्षा यंत्रणा, तक्रार व्यवस्था आणि नियमित तपासणी अधिक प्रभावी करणे गरजेचे आहे. दोषी आढळणाऱ्यांवर नियमानुसार कारवाई करण्याबरोबरच झालेल्या नुकसानीची भरपाई वसूल करण्याबाबतही प्रशासनाने कठोर भूमिका घेतली पाहिजे.शाळांनीही विद्यार्थ्यांना केवळ ‘बसने प्रवास करा’ एवढे न सांगता, ‘सार्वजनिक मालमत्ता आपलीच आहे आणि तिचे रक्षण करणे ही आपली जबाबदारी आहे,’ हा संस्कार देण्याची वेळ आली आहे.

लालपरी फाडणारे हात उद्याचा महाराष्ट्र घडवणार की विद्रुप करणार?                                                                 आज एखाद्या बसची सीट फाडणे किरकोळ वाटू शकते; पण अशा छोट्या चुकीकडे वारंवार दुर्लक्ष केले तर उद्या सार्वजनिक मालमत्तेची नासधूस हीच सामान्य बाब बनू शकते. त्यामुळे सुरुवातीलाच अशा प्रवृत्तीला आळा घालणे आवश्यक आहे.

लालपरी ही केवळ लोखंडाची बस नाही; ती लाखो महाराष्ट्रवासीयांच्या दैनंदिन प्रवासाची जीवनवाहिनी आहे. विद्यार्थी, कामगार, शेतकरी, नोकरदार, ज्येष्ठ नागरिक अशा असंख्य प्रवाशांना ती त्यांच्या गंतव्यापर्यंत पोहोचवते. तिचे नुकसान म्हणजे आपल्या सार्वजनिक व्यवस्थेचेच नुकसान.

म्हणूनच आता ‘मुलांची मस्ती’ म्हणून सार्वजनिक मालमत्तेच्या नासधुसीला पाठीशी घालण्याची वेळ संपली आहे. चूक करणाऱ्यांना समज द्या, दोषींवर नियमानुसार कारवाई करा आणि गप्प बसणाऱ्यांनाही जबाबदारीची जाणीव करून द्या.

कारण प्रश्न एका फाटलेल्या सीटचा नाही...

प्रश्न आहे—आपण पुढच्या पिढीला शिक्षित आणि जबाबदार नागरिक घडवत आहोत की सार्वजनिक मालमत्ता उद्ध्वस्त करण्याची मानसिकता?

लालपरी वाचवा... सार्वजनिक मालमत्ता वाचवा... आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे समाजाचे संस्कार वाचवा!